‘Het gaat weer boem boem boem doen!’

Laten we goed voor onszelf zorgen. Psychoanalytica Agnès Bailly blijft ons inzicht geven in de angsten waarmee onze kinderen in deze periode te maken kunnen krijgen en hoe we daar verstandig op kunnen reageren.

Sinds de lockdown zijn kinderen uit de kleuterschool en de basisschool die niet met hun eigen smartphone op sociale media zitten, afgesneden van hun vriendjes. Hun ouders, die tegen alle redelijkheid in tot leerkrachten zijn omgevormd, zijn dan weer te veel aanwezig. Maar waar zijn de anderen?

‘Ik wil naar school!’ schreeuwde dit jongetje van 5 aan de andere kant van de telefoon, thuis in lockdown met zijn moeder. ‘Ik ga barsten, ik begin al te barsten!’ zei hij, spelend met de dubbelzinnigheid van de taal. Zijn moeder riep op haar beurt: ‘Ík ga barsten!’
Veel kinderen klagen dat ze thuis alleen maar schoolwerk doen en zelfs geen tijd meer hebben om te spelen. Nu er geen buitenwereld meer is, is de ouderlijke Ander alomtegenwoordig geworden. Kinderen kunnen zich verzetten tegen wat zij ervaren als een verveelvoudigde ‘macht’ van volwassenen over hen. En juist boos zijn op iemand van wie je sterk afhankelijk bent, kan soms tot een uitbarsting leiden, bij kinderen én ouders.

Een moeder vroeg haar 8-jarige dochter op video of het niet te moeilijk was om niet naar school te gaan.
– ‘Ik weet het niet... ik vind thuis school doen niet zo leuk... want vervelend!’ antwoordde ze een beetje ongemakkelijk.
– Haar moeder hield aan: ‘Wat is er vervelend?’
– ‘Jij!’ flapte ze er beschaamd uit. Ze had zichzelf net een persoonlijke waarheid horen uitspreken die ze waarschijnlijk nog nooit zo had verwoord, en dan nog voor de camera.
Meer dan ooit dreigen ouders, broers en zussen het mikpunt te worden van allerlei gevoelens die kinderen niet meer buitenshuis kunnen uiten. Ook al weten we dat liefde en haat hand in hand gaan, hoe zorgen we ervoor dat we dit niet te persoonlijk opvatten?

‘Zelfs mijn ergste vijandin zou ik willen zien en knuffelen!’ vertrouwde een tienermeisje mij toe. Ze verveelde zich thuis dood, afgesneden van de conflicten met haar klasgenoten in levenden lijve. Hun videogesprekken vervingen niet de lichamelijke aanwezigheid die een relatie levend maakt. ‘Het gaat toch weer worden zoals vroeger en dan doet het weer boem boem boem!’ zei ze, zichzelf geruststellend over wat nog zou komen. Want voor haar is conflict het leven.
Hoe meer driften opgesloten zitten, hoe meer ze een uitweg zoeken. En ze zouden daar maar beter niet mee wachten tot het einde van de lockdown!

Agnès Bailly, psychologe en psychoanalytica, 75010 Parijs
Lid van de École de la Cause freudienne